Jojanneke Vanderveen


Egoism
22 februari 2013, 17:07
Filed under: Filosofie
N.B.: This blog is in English. I didn’t do that to be cool. (That just happens to be a fortunate side effect.) It’s for the unfortunate souls in this universe who have not yet gotten into the art of reading and writing Dutch. (Wait, is that possible? Can coolness of English be a fortunate side effect if you are unfortunate if you don’t speak Dutch? I guess so. English can be cool, even if Dutch is at least as cool, or maybe even cooler. Moreover, the combination, well, ok, whatever. This is not the point. This blog hasn’t even started yet…)

*This is where the blog starts*

The first philosophical blog I posted here was entitled “Envy”. I asked myself the question: is it unethical to be envious of someone? I concluded that it was not, or at least, not necessarily. I regarded envy as a morally neutral state of mind, which only got a moral content when acted (or thought) upon in a specific way. If my envy encourages me to improve myself, so as to match the achievements of the one I’m envious of, then we might well say the envy was an ethically positive state of mind. If, however, I act so as to destroy, or think with contempt of, the achievements of the other, then my envy was a moral misstep. I still underpin this line of thought.

Two other ‘vices’ I mentioned in that blog (June 2010) were egoism and ambition. Now this is where it gets interesting, especially considering two recent events. The first ‘event’ is my blog of November 2012, named “I don’t like capitalism”. The other is that I read Atlas Shrugged by Ayn Rand last month, and found it highly exhilarating. (Because of this book, I will now focus on egoism, and leave ambition aside, because egoism will turn out to be a clearer example.)

Ayn Rand is considered a radical, controversial writer. She lived for most of the 20th century and published during half of it. She is a fierce proponent of egoism, greed and – capitalism. Now how is it possible that I, good leftist girl as I am, would find all these things appealing at the same time?

The answer: it’s all in the words. Although I am not done thinking about it – that would be too boring; what would I then be supposed to do for the rest of my life? – I think things are not so contradictory as they may seem at first. No, in fact, I don’t think they’re contradictory at all. How could they be? After all, A is A. (Unless, of course, my reasoning is defective, in which case I certainly hope someone will make me aware of it.)

Let me start with capitalism. Capitalism certainly looks well compatible with claiming that egoism and ambition are virtues, not vices. Some may think it’s merely opportunistic to start calling egoism a virtue (very practical for the ‘graaiers’), but let’s get back to that later. What do I find so disagreeable about capitalism? For sure, it is the grabbing, looting, exploiting, lying and deceiving that I would rather eliminate from the world at this very instant.

But ‘Aha!’ any follower of Ayn Rand would now say. ‘You are not talking about capitalism at all. You are talking about some scary, dangerous, hybrid form of society somewhere between capitalism and communism.’ As Ayn Rand would say: “There are two sides to every issue: one side is right and the other is wrong, but the middle is always evil” (Rand, p. 965).

Ok, so I believe they’re right. What I call ‘evil’, I should not call ‘capitalism’. I should call it ‘grabbing, looting, exploiting, lying and deceiving’. (I’m not so sure what to think about the scary, dangerous, hybrid form of society, but I’ll leave that for now.)

But now, if I find disagreeable what I find disagreeable, what am I to think of egoism? Surely egoism involves all those immoral things I have now already mentioned twice (let me therefore call them ‘The Evils’ from now on)? Here the Randian in me stands up. I would very much like to dismiss the equals sign between ‘egoism’ and ‘The Evils’ and replace it by the not-equal-to sign: egoism ≠ The Evils.

Whyever would I want to do that? Well, for much the same reasons that I am not willing to say that envy is a moral sin. Let us say, with Aristoteles and Rand, that happiness is the ultimate end of a human life. And let me now do something that promotes my happiness, for example, studying philosophy. This is an egoistic thing to do: I do it because I want to. Moreover, chances are that I will end up in the gutter; after all, who needs a philosopher? Does this make studying philosophy a bad thing? Nah, I don’t think so. (Somewhere, deep down, I even think studying ethics is actually quite a good thing to do.)

But, might not people steal and lie for selfish reasons? Sure, they might, but why would we discard ‘egoism’, just because some people misuse it? (What’s more, I also believe, with Rand, that ‘The Evils’ are in the end not in one’s self-interest at all, but that’s also a different story (there truly are many stories…)).

So, go ahead, be an egoist. Just be sure to do it well. Not quite convinced yet? Please tell me why!

Next topic: the scary, dangerous, hybrid form of society (or any other form)

 

References

Rand, A., Atlas Shrugged, New York: Signet, 1992 (first published in 1957)

Advertenties

3 reacties so far
Plaats een reactie

Interessante stelling. Je redenering begrijp ik als volgt: egoïsme is niet intrinsiek slecht in de zin dat alles wat voortkomt uit egoïsme slecht is. Deze gevolgen moeten we op zichzelf beoordelen. Uit egoïsme komen ook goede dingen voort.
Op zich kan ik hier wel in mee gaan. Maar zou je willen dat iedereen altijd egoïstisch zou handelen? Ik denk dat het dan een ander verhaal wordt. Ik heb Atlas Shrugged niet gelezen, maar wat ik er van weet is dat Rand de ideale wereld (hoewel ze waarschijnlijk zelf die woorden niet zou gebruiken) ziet als één waar iedereen volledig egoïstisch is, d.w.z. dat altruïsme niet bestaat. Zou dat goed zijn? Dat valt te betwijfelen.
Zeker als je het beoordeelt met een door jou gebruikte utilitaristische benadering, waarin menselijk geluk het hoogst haalbare is. Men wordt (volgens onderzoek) juist gelukkig van die dingen die samenhangen met altruïsme, zoals familiebanden, vriendschap, liefde etc. Een gelukkige samenleving (Rand ontkent het bestaan van zoiets als een samenleving geloof ik, maar goed) is er volgens mij één waar vertrouwen is en altruïsme. Zou je met Rand mee willen gaan in de stelling dat “Altruism is evil”?

Reactie door Floris

Dank voor je reactie! Laat ik eerst even op je opmerkingen over Ayn Rand tussen haakjes ingaan, om het ‘discussieveld’ helder te krijgen. Rand noemt haar mensbeeld en haar wereld heel expliciet ideaalbeelden. Ze zegt dat het doel van haar schrijven is om een ideaalbeeld van de mens te schetsen, en de samenleving die ze beschrijft in “Atlas Shrugged” noemt ze een utopie. Ze ziet die utopie wel als een samenleving; mensen werken samen en ze beslechten meningsverschillen in het uiterste geval via een rechter.

Ik ben zelf nog niet helemaal uit de vraag naar ‘altijd’ en ‘nooit’, maar ik kan me wel tot op grote hoogte vinden in haar stelling dat zelf-destructief gedrag slecht is, en ‘zelf-constructief’ gedrag goed. Komt dat een op een overeen met respectievelijk altruïstisch en egoïstisch gedrag? Dat is de vraag, en daar wordt de woordkeuze en -definiëring extra van belang. Ik zou zeggen dat als jij geluk ontleent (en dat is zeker niet per se een utilitaristische benadering, noch is geluk voor iedere stroming binnen het utilitarisme het hoogste doel) aan het geven van iets voor geliefden, waarom zouden we dat dan per se niet egoïstisch willen noemen…? We kunnen toch best toegeven dat we allemaal relaties onderhouden omdat ze ons geluk brengen? En we kunnen toch allemaal inzien dat het onderhouden van gezonde relaties vergt dat je er bent voor elkaar, en dat dit ten gunste is van iedereen die deel uitmaakt van die relatie?

Wat betreft altruïsme dan: als van mij gevraagd zou worden dat ik offers lever – voor wie dan ook – waar ik niet gelukkiger van word (waarbij wat mij betreft ruimte is voor langetermijnafwegingen), dan zie ik dit niet als juist. Ik vind deze vorm van altruïsme merkwaardig; als ons doel is dat iedereen gelukkig wordt, waarom zou je dan van iemand willen vragen dat hij zijn geluk opoffert voor dat van een ander…? Tenminste, ik ga ervan uit dat het doel van altruïsme is dat degene voor wie je iets opoffert, daarvan gelukkiger wordt. Maar waarom is het geluk van de een meer waard dan het geluk van de ander? Waarom zou iemand van mij kunnen verlangen dat ik mijn geluk inlever ten gunste van dat van een ander?

Als we het dus hebben over altruïsme als in, het brengen van een offer waarvan ik, ook op de lange termijn of door de effecten ervan, niet gelukkiger word, dan zie ik dat inderdaad als ‘evil’. Wat denk jij…?

Reactie door Jojanneke Vanderveen

Allereerst bedankt voor je verheldering van Rands ideeën in Atlas Shrugged, want nogmaals dit heb ik dus niet gelezen. Hoewel ik er pas kortgeleden achter kwam dat je had gereageerd, moest ik wel even over mijn antwoord nadenken. Maar goed, ik wist waar ik aan begon, als geïnteresseerde leek in discussie gaan met een filosoof over een filosofisch onderwerp.

Inderdaad, het hangt voor een groot deel van de definiëring af. Wat op het eerste gezicht altruïstisch handelen kan lijken, zou je bij nader inzien als egoïstisch kunnen bestempelen, omdat de “altruïst” geluk aan dit handelen of de gevolgen ontleent. Zo bezien wordt “echt altruïsme” een klein verschijnsel, en kan het alleen worden gebruikt voor de aanduiding van handelen waarbij door de één moedwillig geluk wordt ingeleverd, opgeofferd, met het doel de ander gelukkiger te maken.

Eigenlijk kun je dus twee soorten altruïsme onderscheiden. Altruïsme in enge zin is altruïsme zoals hierboven beschreven. Altruïsme in brede zin is dan handelen waar je zelf materieel op achteruit gaat (het is dus geen ruil-transactie waar je iets voor terugkrijgt), maar waar je wel geluk aan ontleent. Dit geluk kan komen van de overtuiging dat je moreel handelt, dat je met dit handelen een moreel hoogstaand doel dient. Een voorbeeld hiervan is doneren aan goede doelen, of ontwikkelingshulp.

Dan de vraag of altruïsme evil is. Hoewel ik ook niet zo ben van de vraag naar altijd en nooit moeten we deze vraag denk ik wel beantwoorden. Want Rand stelt volgens mij namelijk dat altruïsme altijd evil is. Mijn antwoord zou zijn dat altruïsme niet altijd evil is. Volgens mij hangt het namelijk af van de verhouding tussen het opgeofferde geluk enerzijds en het “geschonken” geluk anderzijds (ja ik ben zelf denk ik wel een ‘greatest-happiness’-utilitarist).

Een voorbeeldje. Je bent op een plek waarvan je weet dat je er nooit meer zult komen, aan je handelen zijn dus geen sociale of andere consequenties verbonden dan in het voorbeeldje beschreven. Iemand dreigt te verdrinken, er is verder niemand in de buurt, degene die dreigt te verdrinken weet niet dat jij in de buurt bent (je kunt dus ongemerkt weggaan). Het kost jou een offer (je had anders zulke leuke, nuttige dingen kunnen doen) om deze persoon te redden. En stel je zou er geen geluk aan ontlenen om iemand te redden en er niet ongelukkiger van worden om te weten dat diegene is verdronken (je hanteert immers de morele principes van Rand, waardoor je volledig met jezelf in het reine bent). In de redenering van Rand is het duidelijk: je eigen geluk is het belangrijkst, dit ga je niet opofferen voor de ander, hoe groot de winst in geluk bij de ander ook is. In dit geval is het volgens mij duidelijk dat altruïsme niet evil is. Ik zou juist zeggen dat het evil zou zijn om in dit geval NIET altruïstisch te handelen. Je hebt de plicht om deze persoon te redden. Dit is natuurlijk wel een extreem voorbeeld, maar ik denk dat ook in andere gevallen, waarin het geschonken geluk veel groter is dan het opgeofferde geluk, altruïstisch handelen moreel te verdedigen is.

Maar waar is deze morele plicht dan op gebaseerd? Je zou het dus kunnen baseren op het greatest-happiness principe, waarbij je geluk tegen elkaar afweegt.

Maar ik denk dat dit niet het enige is. Want ik denk dat je niet altijd de plicht heb altruïstisch te handelen als een geluksoffer kleiner is dan het geluk dat de ander er mee kan winnen.

Ik kan me wel vinden in de communitaristische redenatie dat er morele plichten kunnen voortvloeien uit lidmaatschap van een bepaalde gemeenschap. Als er twee mensen dreigen te verdrinken, waarvan er 1 een familielid is en je kunt maar 1 iemand redden (1 iemand zal dus verdrinken) dan heb je de morele plicht om je familielid te redden. Het zou evil zijn je familielid te laten verdrinken en een random onbekend persoon te redden. Deze plicht is geen vrijwillig aangegane verplichting en komt ook niet uit reciprociteit, maar vloeit voort uit jullie gezamenlijke band. Zo heb je tot op zekere hoogte morele plichten naar ieder mens toe, naar iedereen die tot de gemeenschap van “mensheid” behoort. De vraag is hoever die plicht strekt. Tot op zekere hoogte is het dus goed om mensen te helpen. Ik zie hulp in ieder geval niet als zelf-destructief.

En verder, het vraagt ook nog wel wat van ons, om NIET altruïstisch te handelen. Mensen zijn namelijk biologisch geneigd tot altruïstisch gedrag. Dit betekent niet dat het daarom goed is, maar wat ik wil zeggen is dat we voor Rands ideale samenleving de mens moeten veranderen. En het is maar goed ook dat we zo geprogrammeerd zijn. Want met ons nogal begrensde inschattingsvermogen is egoïstisch handelen vaak niet in ons eigen belang op lange termijn. Altruïstisch handelen (zoals dit op het eerste gezicht kan lijken) leidt op de langere termijn vaak tot betere resultaten.

Om weer terug te komen naar het door mij gemaakte onderscheid tussen altruïsme in enge en brede zin. Ik denk dat als we de morele standpunten van Rand accepteren, dat we dan ook de morele basis weghalen onder altruïsme in brede zin. Waar we nu zeggen: dit handelen (bijvoorbeeld schenken aan goede doelen) maakt mensen gelukkig, dus het is niet zelf-destructief, wordt dit een ander verhaal als we schenken op zich als immoreel zien. Dan is er dus ook geen reden om er geluk aan te ontlenen, in tegendeel, dan heb je wat uit te leggen, waarom je geluk ontleent aan zulk zelf-destructief gedrag. De morele principes van Rand leiden niet slechts tot het inzicht dat altruïsme in enge zien niet als een deugd hoeft te worden gezien, maar zou leiden tot een wereld waarin nauwelijks nog hulp aan medemensen voor komt. Dat lijkt mij niet een ideale samenleving.

Reactie door Floris




Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s



%d bloggers liken dit: