Jojanneke Vanderveen


Afgunst
20 juni 2010, 01:05
Filed under: Filosofie

Vandaag is zo’n dag dat ik eigenlijk moet studeren. Ethiek. En hoewel ik, als ik eerlijk ben, en laat ik dat voor het gemak eens zijn, niet kan zeggen dat ik mijn boek ook maar heb opengeslagen, ben ik toch wel degelijk met ethiek bezig geweest. Dat had alles te maken met Wouter, YouTube, Femke Halsema en Zuma.

Het zit namelijk zo. Ik was in digitaal gesprek met Wouter en deelde op een gegeven moment een filmpje met hem dat liet zien hoe Femke Halsema haar oude studentenkamer bezocht. Daarbij kwam aan de orde dat zij destijds niet echt een serieuze studente was, veel tijd in de kroeg doorbracht en daarbij heel wat alcoholische consumpties nuttigde. Ik zei tegen Wouter dat ik mij ineens kon voorstellen dat ik het niet goed met mevrouw Halsema gevonden zou kunnen hebben als ik tegelijkertijd met haar 20 was geweest en haar bovendien gekend had. Wouter betitelde deze uitspraak als een zeer hypothetisch vraagstuk en we spraken er verder niet meer over.

Maar toen kwam het. Ik besloot dat ik nu toch eindelijk eens moest gaan studeren en begon daarom aan een spelletje Zuma. Dat bleek een erg goede keuze te zijn, want tijdens dat spelletje was ik zo gefocust op een kikker die gekleurde ballen uitspuwt, dat ik naliet mijn gedachten te controleren. Dat leidde ertoe, dat ik zo ineens dacht: “Als ik Femke inderdaad gekend had destijds en ik had haar niet gemogen, dan was ik nu vast jaloers dat zij lijsttrekker van GroenLinks was. Hee, dat is raar. Ik vind Femke heel sympathiek en ik ben het ontzettend eens met haar standpunten. Maar dat is nog niet eens alles. Ik ga er nu namelijk vanuit dat ik zelf niet zo’n toffe baan zou hebben gevonden. Dat is ook gek. Maar wat dan nog gekker is, is dat mijn eigen succes blijkbaar van invloed zou zijn geweest op hoezeer ik afgunstig was op haar succes en dat mijn persoonlijke, antieke – hypothetische – gevoelens van antipathie jegens haar mijn afgunst in eerste instantie gecreëerd zouden hebben. Is dat onethisch?”

Dat vroeg ik mij zo af tijdens het Zuma-spelen, waarmee ik weer was aanbeland bij een vraag die ik mijzelf vaak stel, namelijk: zijn de ‘ondeugden’ werkelijk ondeugden en maken ze je onethisch? En, daaraan verwant: wat is bepalend voor de ethische status van een mens, zijn gedrag of zijn motivatie? Die verwantschap zag ik eigenlijk pas vandaag in een helder licht en ik moest daarbij direct denken aan Immanuel Kant, maar dat voor nu even terzijde. Ik wil namelijk graag wat verder ingaan op de eerste vraag.

Er is een aantal disposities die we doorgaans als ondeugdzaam beschouwen. Ik denk aan egoïsme, afgunst, in mindere mate misschien ambitie. Bij deze disposities staat het eigenbelang centraal en we lijken te denken dat dat ofwel ten koste gaat van het belang van anderen, ofwel uitdraait op een verkeerde motivatie voor het in acht nemen van het belang van anderen.

Ik graviteer ernaar beide opties te ontkennen. Ik speel met het idee dat deze ‘ondeugden’ eigenlijk neutrale disposities zijn, die naar onverschillig welke zijde van de normatief-ethische balans kunnen uitslaan. Dat houdt in, dat afgunst niet van zichzelf goed of slecht is, maar pas een waardering krijgt op het moment dat ze ergens voor wordt ingezet. Met andere woorden: als mijn afgunst ertoe leidt dat ik mij extra hard ga inzetten om iets goeds te bereiken, dan is mijn afgunst goed. Als ik mij daarentegen door mijn afgunst laat aanzetten anderen te benadelen, dan is ze slecht.

Laten we dit even toepassen op het Femke-scenario. Het is niet geheel evident hoe het voorgaande hieraan gerelateerd kan worden, omdat er in dit geval geen sprake is van een actie. Toch neig ik ernaar te zeggen dat de afgunst in dit geval slecht is, omdat zij tot de negatieve situatie leidt waarin ik iemand iets, om geheel arbitraire redenen, niet gun, in plaats van dat zij mij de positieve impuls geeft mijzelf te ontwikkelen.

Gelukkig was ik er zelf bij om mezelf op de vingers te tikken voor deze geheel hypothetische gedachtestroom. Of mijn rede de strijd tegen de emotie al gewonnen heeft, is maar de vraag. In ieder geval zal ik ervoor waken dat mijn handelingen zich naar de emotie voegen. En wellicht ga ik dan een andere keer in op de vraag of dat voldoende is om ethisch te zijn…

Wie wil meedenken over deze ethische mijmeringen, wordt van harte uitgenodigd dat te doen. Misschien komt het je dan volgend jaar op een vermelding in mijn scriptie te staan, die ik van plan ben hierover te schrijven.

Advertenties


Jazz
19 juni 2010, 00:33
Filed under: Muziek

Wat me het meeste stoort aan jazzmuziek, is niet dat ik er meestal spontaan jeuk van krijg. Dat ik de neiging krijg snel weg te lopen of in slaap te vallen, wil ik ook nog wel voor lief nemen. Deze dingen zijn namelijk gewoon gevolgen van het feit dat de meeste jazzmuziek mij niet zo aanspreekt. En dat is prima. Want als iets je niet aanspreekt, dan leg je het naast je neer en richt je je op die dingen die je wel aanspreken, wat er in mijn geval voldoende zijn. Nee, wat mij het meeste stoort aan jazzmuziek, is dat het in de jazzwereld waarin ik rondloop, wordt verheven tot een dogma. Of verlaagd tot een dogma, wat mij betreft.

Laat ik voor het gemak die wereld eens beperken tot het conservatorium. De algemene opvatting die daar schijnt te heersen, is dat jazz superieur is aan vrijwel alle andere denkbare muziekstijlen. Voor een groot deel baseert die superioriteit zich op het feit dat jazzmuziek geïmproviseerd is. En improvisatie verleent een hogere status aan muziek, omdat ze het ultieme toonbeeld van creativiteit is. Klassieke muziek en popmuziek steken daarbij schril af, want daarbij speelt men immers iedere keer hetzelfde. Daar komt nog bij dat de akkoordprogressies in deze beide stijlen niks voorstellen in vergelijking met jazzmuziek, waarin zeer ingewikkelde opeenvolgingen worden aangewend. Bovendien swingt jazz en dat kan van die andere twee nou niet bepaald gezegd worden.

Het lijkt erop, dat men zich heeft vastgenageld aan de progressiviteit, aan de creativiteit van ‘jazz’. En alleen daarom is het dát wat ze juist niet meer is. Jazz wordt beschouwd als een statisch begrip. We leren ons te spiegelen aan de progressievelingen van de jaren ’50 en ’60. Maar wat toen vernieuwend was, is nu geschreven historie. Streven naar wat toen was, is je opsluiten in een dogma.

Improvisatie is geen uiting meer van onbeheersbare driften, improvisatie is verplichte kost. De misschien ooit revolutionaire akkoordprogressies, zijn nu gewoon IIm-V7-I’s in alle toonsoorten. Swing is nu geen drive, maar de eerste en derde triool. En daarmee bedoel ik niet, dat wat vroeger mogelijk was, nu niet meer kan. Maar vroeger werd jazz zo gespeeld omdat dat was wat men wilde spelen. Nu zit er onmiskenbaar het streven bij om net zo te zijn als de sterren van toen.

Zelfs dat zou ik niet zo storend vinden, als dat zich beperkte tot de mensen die dat streven hebben. Waar hem echter de kneep zit, is dat men uit alle macht probeert dit over te brengen op de volgende generatie muzikanten. En precies dat is het wat me stoort, want daarmee wordt alle creativiteit hard ontmoedigd, terwijl dat mijns inziens juist is wat je tot een volwaardig musicus maakt.

Eigenlijk is het best jammer voor de jazz, want heel precies bekeken kan zij er vrij weinig aan doen dat men zo onverantwoordelijk met haar erfenis omspringt. Toch zal ik – hoewel ik groot tegenstander van stijlgrenzen ben – liever iets spelen wat niet al te veel op ‘jazz’ lijkt, whatever that may be…



Welkom
19 juni 2010, 00:31
Filed under: Uncategorized

Welkom, welkom! Weest gegroet en niet bevreesd. Het gevaarlijkste wat u hier tegen kunt komen, is onmalse kritiek op de grotere en kleinere misstanden in de wereld. U hoeft zich daar helemaal niet ongemakkelijk bij te voelen. Het mag natuurlijk wel. Ik zal dat nooit verbieden. Ik denk ook niet dat u zich er wat van aan zou trekken als ik het wel deed. In ieder geval voel ik mij doorgaans niet ongemakkelijk bij het nadenken over grotere dan wel kleinere misstanden in de wereld. Sterker nog, ze vervullen me met het gevoel dat ik wellicht in de toekomst iets belangrijks kan bijdragen, ja misschien zelfs kan helpen de misstanden op te lossen. Vandaar deze blog, om de boel maar eens op te breken, de discussie aan te zwengelen, een stokje in de grasmaaier te steken. Utopisch hè. Geeft niet hoor. Geniet ervan. Of niet.